Diakenwijding Ryan van Eijk

Een statement. Een duidelijke positiebepaling. Zo omschrijft Ryan van Eijk zijn keuze om permanent diaken te worden. De hoofdaalmoezenier van het landelijk justitiepastoraat ontvangt op woensdag 26 april in de abdijkerk van Rolduc in Kerkrade de diakenwijding uit handen van hulpbisschop Everard de Jong. “In deze tijd, waarin het geloof steeds verder teruggedrongen wordt achter de voordeur, wil ik laten zien waar ik sta,” aldsu de permanent-diaken in spé in een interview in het aprilnummer van bisdomblad De Sleutel.  

 

Van Eijk (55) zegt dit aan het einde van een bijna twee uur durend gesprek bij hem thuis aan de keukentafel in Helmond. Vanwege zijn werk als justitiepastor en het werk van zijn echtgenote is de geboren Kerkradenaar in Brabant terechtgekomen. Maar zijn hart ligt nog in Limburg. Na wat verkenningen bij andere bisdommen besloot hij zijn diakenopleiding te volgen aan het Theologisch Instituut Rolduc. Dat betekende een hernieuwde kennismaking met deze plek, want in de jaren zeventig had hij hier ook al zijn gymnasiumopleiding gevolgd. 

Daarna koos hij voor een studie theologie aan de Universiteit voor Theologie en Pastoraat (UTP) in Heerlen. Vervolgens werd hij namens de Sociëteit voor Afrikaanse Missiën als lekenmissionaris uitgezonden naar Ghana. Inmiddels werkt hij al bijna 20 jaar als justitiepastor. Een leven binnen de kerk dus. Waarom is er dan nog een positiebepaling als diaken nodig? “Dat heeft met mijn functie als hoofdaalmoezenier van justitie te maken,” zegt Van Eijk. “Ik werk voor de Rijksoverheid. Die is seculier. Maar de mensen in de gevangenis voor wie ik werk, zijn dat niet. Die hebben allemaal hun eigen variant van een levensbeschouwing. Het is goed dat zij weten vanuit welke inspiratie ik werk. Deze tijd, waarin het op veel plaatsen niet gebruikelijk is om over je geloof te spreken, heeft juist mensen nodig die dat wel doen.”

Ryan van Eijk is niet het type dat daarbij snel het woord ‘roeping’ in de mond zal nemen. Toch beleeft hij zijn weg naar het diakenschap wel zo. “Ik ben er al lange tijd mee bezig. Het is ook geen kwestie van kiezen, maar van er naartoe groeien. Van diverse kanten hebben mensen al vaker spontaan gezegd: ‘Zou dat niks voor jou zijn?’. Dan ga je erover nadenken en voel je dat het niet alleen een individuele keuze van mij is, maar weet je je ook gedragen door de geloofsgemeenschap. Ik zou dat voor mezelf nooit roeping noemen, maar het is in zekere zin wel het spirituele antwoord op de oervraag van God uit het Oude Testament: ‘Adam, waar ben je?’ Mens, maak duidelijk wie je bent en waar je staat.”

Vertrouwenspersoon
Eerlijk zijn over je motieven en een vertrouwensband met mensen opbouwen zijn van wezensbelang in zijn dagelijks werk als justitiepastor, vertelt Van Eijk. Vanuit een achtergrond met projecten rond gerechtigheid en vrede werkt hij al bijna twintig jaar als pastoraal werker in gevangenissen, huizen van bewaring en andersoortige penitentiaire inrichtingen. “Als geestelijk verzorger ben je een vertrouwenspersoon voor de gevangenen. En de enige met wie ze een gewoon gesprek kunnen voeren, zonder dat het ergens gerapporteerd wordt. Ze vertellen mij soms dingen die ze aan hun partner of hun advocaat niet vertellen. Ze weten dat ik er op basis van mijn beroepsgeheim met niemand over zal praten. Dat schept een vertrouwensband, waardoor je soms veel beter kunt begrijpen waarom mensen de fout in zijn gegaan. Mijn stelling is dan ook dat de meeste gevangenen geen criminelen zijn, maar door soms zeer schrijnende omstandigheden tot crimineel gedrag zijn gekomen.”

Wat kan hij als pastoraal werker en straks als diaken voor hen betekenen? “In de gevangenis is alles georganiseerd en wordt alles gecontroleerd. Behalve in de kapel of stilteruimte. Daar vinden gedetineerden een vorm van vrijheid. Ze komen er om rust en stilte te vinden. Ze kunnen er hun zorgen en pijn aan God voorleggen. Een kaarsje opsteken voor een dierbare. Iedere gedetineerde heeft ook áltijd recht op contact met de geestelijk verzorger. Zelfs als hij in afzondering zit, mag hij met de ‘gv-er’ praten. In die gesprekken komen belangrijke emoties boven: angst, woede, wanhoop, verdriet. Als pastor kun je proberen om in die chaos wat perspectief te creëren. Ik kan mensen niet vrij praten. Dat is mijn taak niet. Maar ik kan ze wel helpen om de tijd in gevangenschap draaglijk te maken en daarbij hun menselijke waardigheid te behouden.”

Bescheiden
Op de vraag wat de levensverhalen van gevangenen met hem persoonlijk doen, heeft Van Eijk een helder antwoord: “Het maakt je bescheiden.” Na een korte stilte: “Het leven is niet zwart/wit. Het leven is voor sommige mensen heel ingewikkeld. Ze weten niet hoe en wanneer ze hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Dat maakt hen heel kwetsbaar en vatbaar voor grensoverschrijdend gedrag. De meeste mensen in de gevangenis ervaren hun verblijf daar als iets dat hen overkomen is en niet als het gevolg van risico’s die ze willens en wetens hebben gelopen.”

Volgens Van Eijk betekent dit dat je als geestelijk verzorger sterk in je schoenen moet staan en ook op spiritueel vlak evenwichtig moet zijn. “Je moet begrip kunnen tonen voor de situatie van de gedetineerde, maar je mag je niet alleen door zijn verhaal laten meeslepen. Niemand is alleen maar zielig. Ze hebben uiteindelijk wel dingen gedaan die niet door de beugel kunnen. Als pastor is het vooral mijn taak om mensen te helpen door de moeilijke tijd heen te komen en overeind te blijven. Als diaken kan ik strak nog duidelijker laten zien waar ik sta en dat ik mijn werk van uit evangelische bewogenheid doe.”
 


Profiel Ryan van Eijk
Mr. Dr. Ryan van Eijk (Kerkrade 1961) studeerde theologie aan de Universiteit voor Theologie en Pastoraat (UTP) in Heerlen. Tijdens de studie kwam hij in aanraking met de Sociëteit voor Afrikaanse Missiën. In 1988 trad hij toe als geassocieerd lid en werd hij uitgezonden naar Ghana. Terug in Nederland ging hij rechten studeren aan de Universiteit Maastricht. Tegelijkertijd werkte hij ook voor het Afrikacentrum van de S.M.A. in Cadier en Keer. Sinds 1998 werkt hij als justitiepastor, momenteel als hoofdaalmoezenier. Enkele jaren geleden promoveerde hij aan de Universiteit Tilburg op het onderwerp ‘Menselijke waardigheid tijdens detentie en de taak van de justitiepastor’. Op 26 april wordt hij tot diaken gewijd door hulpbisschop Everard de Jong van Roermond, die ook bisschopreferent voor het justitiepastoraat is.   

     
     
     
     
     
Susteren-Echt