Wat is een heiligdomsvaart?

Eens in de zeven jaar vindt in Maastricht de Heiligdomsvaart plaats. Dit is een bedevaart naar het graf van Sint Servaas, die eens in de zeven jaar wordt gehouden. Servatius leefde in de vierde eeuw en was volgens de overlevering de eerste bisschop van Maastricht en daarmee de eerste bisschop in het huidige Nederland.

 

Onder bisschop Monulphus kwam in de zesde eeuw de eerste verering voor Sint Servaas op gang en werd boven zijn graf een kerk gebouwd, een voorloper van de huidige Sint Servaasbasiliek die uit de 11e eeuw stamt. In de Middeleeuwen werden regelmatig grote bedevaarten naar het heiligdom van Sint Servaas gehouden. Vandaar de naam Heiligdomsvaart.

Over het leven van Sint Servaas was en is niet veel bekend. Er zijn diverse levensbeschrijvingen, maar die zijn meer legendarisch dan historisch. De oudste beschrijving is van de Franse priester Jocundus en dateert uit de 11e eeuw. De eerste levensbeschrijving van Sint Servaas in het Nederlands dateert van de 12e eeuw en is van de bekende schrijver Henric van Veldeke.

Een belangrijk onderdeel van de bedevaarten was de reliekverering. Stoffelijke resten van de heilige Sint Servaas - en later ook andere Maastrichte heiligen - werden opgegraven en in reliekschrijnen aan het volk getoond. Hieraan werden ook aflaten verbonden.

Door de reformatie en de daarmee verbonden afkeer van reliekverering nam de belangstelling voor de heiligdomsvaart af. In 1629 werd de laatste, binnenkerkelijke, reliektoning gehouden. Door de heropleving van het katholicisme in de 19e eeuw ontstond ook weer belangstelling voor oude tradities. De eerste heiligdomsvaart nieuwe stijl vond plaats in 1874 en sindsdien weer elke zeven jaar. De cyclus werd in 1944 onderbroken door de Tweede Wereldoorlog. Omdat men niet tot 1951 wilde wachten, is in 1948 de huidige zevenjarige cyclus gestart.

In de loop der jaren zijn rond de heiligdomsvaart tal van tradities gegroeid.

Het programma bestaat dagelijks uit diverse liturgievieringen, reliektoningen, twee grote ommegangen en gelegenheid om het graf van Sint Servaas te bezoeken. Traditioneel is met de bedevaart naar het graf van Sint Servaas ook altijd een 'werelds' programma verbonden. In de Middeleeuwen was een heiligdomsvaart een uitje dat tot grote feesten aanleiding gaf. Tegenwoordig is aan de heiligdomsvaart een uitgebreid cultureel programma verbonden.