In bepaalde gevallen is het zinvol om na te gaan of er wel een geldig huwelijk is geweest. Er is een aantal juridische gronden die een onderzoek rechtvaardigen.

Iemand die van mening is dat zijn/haar kerkelijk huwelijk in aanmerking kan komen, kan een verzoek richten tot de kerkelijke rechtbank van zijn/haar bisdom.

Dit korte schrijven wil een eenvoudig overzicht bieden van het verloop van de kerkrechtelijke procedure.

De procedure voor de nietigverklaring van een kerkelijk huwelijk kent doorgaans het volgende verloop:

> Fase van het vooronderzoek

> Officieel gedeelte van het onderzoek.

Informatieve fase 

De partner die een nietigverklaring wenst, neemt schriftelijk of telefonisch contact op met het secretariaat van de kerkelijke rechtbank. Hij/zij krijgt een brief met een volgnummer en een formulier met persoonsgegevens dat ingevuld teruggestuurd dient te worden (het is van groot belang het telefoonnummer te vermelden en eventueel een e-mailadres).

> Er wordt ook gevraagd om bij verhuizing het nieuwe adres door te geven.

> Het adres van de ex echtgenoot/echtgenote is dringend gewenst om met de procedure te starten. Men dient al het mogelijke te doen om dit adres te achterhalen.

Het Kerkelijke Rechtbank is bevoegd om het huwelijk te onderzoeken op zijn nietigheid wanneer het huwelijk in het betreffende bisdom gesloten is of als de ex-partner er woonachtig is.

Informatief gesprek

Deze informatieve fase omvat een informatief gesprek met beide echtgenoten (in de procedure “partijen” genoemd) afzonderlijk, als gebleken is dat de kerkelijke rechtbank bevoegd is. Eerst wordt de aanvragende partij schriftelijk of telefonisch uitgenodigd voor een gesprek (het kan een paar uren duren).

> Het is ook van belang te weten dat men niet met een kerkelijke procedure kan beginnen alvorens de burgerlijke echtscheiding uitgesproken is.

> Ook wordt de aanvrager gevraagd al na te denken over mogelijke getuigen die opgegeven kunnen worden en die bereid zijn een gesprek te voeren met de onderzoeksrechter.

Daarna wordt de andere partij uitgenodigd voor een gesprek om zijn/haar visie kenbaar te maken, zodat de onderzoeksrechter een duidelijk beeld krijgt van de periode rond de huwelijkssluiting.

> Soms kan men echter met vrij grote zekerheid voorzien dat een procedure niet tot het gewenste resultaat zal leiden en kunnen valse hoop en nutteloze kansen beter vermeden worden. Maar de aanvragende partij blijft vrij toch te beslissen om door te gaan met de procedure: het is een recht!

Officieel gedeelte van het onderzoek

Dit onderzoek heeft het verzamelen van de noodzakelijke gegevens over de motieven van de huwelijkssluiting en het verloop van het huwelijk tot doel. Dit gebeurt door de verklaringen van (indien mogelijk) beide partijen en hun getuigen.

Het onderzoek heeft beslist niet tot doel een moreel oordeel uit te spreken over de echtgenoten en zal zich niet bezig houden met de schuldvraag. De cruciale vraag is of er ooit sprake geweest is van een huwelijkssacrament, zoals de Kerk dat verstaat.

> Men dient er op te letten dat de vertrouwelijke gegevens uitsluitend worden gebruikt in het kader van de kerkelijke procedure tot ongeldigheidverklaring van het huwelijk. Dat geldt voor de echtgenoten, de getuigen en de medewerkers van de kerkelijke rechtbank. De rechters en alle personeelsleden van de kerkelijke rechtbank zijn ambtshalve verplicht tot geheimhouding. Daardoor is de privacy van alle betrokkenen steeds gegarandeerd.

1e  stap: het verzoekschrift

Als er een onderzoek begonnen kan worden, krijgt de aanvrager een verzoekschrift thuis gestuurd, met de vraag dit ondertekend en gedateerd terug te zenden.

2e stap: beslissing voorzitter en verklaringen beide partijen

Beide partijen worden formeel opgeroepen om hun verklaring af te leggen en hierover ondervraagd te worden.

In een bijlage van de oproepingsbrief krijgen de partijen een kopie van de beslissingen van de voorzitter:

* wie de drie rechters en de medewerkers zijn die zich met de zaak zullen bezig houden;

* op welke punt(en) het onderzoek gevoerd wordt.

De volgende onderwerpen komen tijdens het gesprek aan bod: de levensloop, het karakter, de verkering, het huwelijksbesluit en de wijze waarop het huwelijk tot stand kwam, de achtergronden en de factoren die van invloed waren op het mislukken van het huwelijk.

* Als één van beiden deelname weigert, zal het onderzoek toch doorgaan tot en met de eindbeslissing.

3e stap: getuigen

Beide partijen kunnen een aantal getuigen voorstellen.

Dit zijn personen die op de hoogte zijn van het ontstaan en het verloop van het huwelijk (ouders, broers of zusters, vrienden en kennissen). Het is noodzakelijk dat de partijen deze mensen persoonlijk, uitdrukkelijk en recentelijk gevraagd hebben of ze bereid zijn om mee te werken aan de procedure. Men dient dan hun naam, adres, telefoonnummer en relatie tot de partij aan de kerkelijke rechtbank door te geven.

Zonder getuigen is een procedure uiterst moeilijk.

4e stap: de verdediger van de huwelijksband

Als alle gegevens verzameld zijn, gaat het dossier naar de verdediger van de huwelijksband. Het is zijn taak om elementen naar voren te brengen die redelijkerwijs pleiten vóór de geldigheid van het huwelijk.

De rechters zijn onafhankelijk in hun oordeel en kunnen uiteraard tot een andere conclusie komen dan de verdediger van de huwelijksband.

5e stap: inzage in de akten

Wanneer alle verklaringen en getuigenissen zijn afgelegd, en de verdediger van de huwelijksband zijn bemerkingen heeft ingediend, worden beide partijen afzonderlijk uitgenodigd om de gespreksverslagen te komen lezen. Zij krijgen de kans opmerkingen te maken.
Wanneer echter één partij niet heeft meegewerkt aan het onderzoek, verliest hij/zij het recht op deze inzage.

6e stap: de uitspraak

Een college van drie rechters doet uitspraak na een zorgvuldige bestudering van het volledige dossier. Het huwelijk wordt ongeldig verklaard of er wordt geconcludeerd dat de ongeldigheid niet vaststaat. Deze beslissing wordt aan beide partijen meegedeeld. De zittingen van dit college zijn niet publiek.

7e stap: bevestiging van de uitspraak

Nadat de ongeldigheid van het huwelijk is uitgesproken, wordt het dossier door de kerkelijke rechtbank van de eerste instantie naar de kerkelijke rechtbank van tweede instantie ter beoordeling gezonden (Utrecht). Als de kerkelijke rechtbank van tweede instantie de ongeldigverklaring bevestigt, is het onderzoek beëindigd.

Bij een ongeldigverklaring van het kerkelijke huwelijk, is in principe de mogelijkheid om opnieuw te kunnen trouwen voor de Kerk aanwezig.

Als het huwelijk niet ongeldig verklaard wordt, is een nieuw kerkelijk huwelijk niet mogelijk.

De kinderen uit het door de Kerk ongeldig verklaarde huwelijk blijven natuurlijk wettige kinderen. Een kerkelijke uitspraak laat ook alle rechten en plichten die voortkomen uit de uitspraak van de burgerlijke rechters onaangetast.

Beroep

Een beroep tegen de beslissing van de kerkelijke rechtbank is mogelijk:

A. Als de ongeldigheid van het huwelijk niet vast staat.

Dit moet gebeuren door (één van) de partners binnen 15 werkdagen na de datum waarop de uitspraak werd meegedeeld. Het beroep wordt gericht tot de voorzitter van de kerkelijke rechtbank die de uitspraak heeft gedaan.

B. Als het huwelijk ongeldig wordt verklaard.

Ook in dit geval kan een partij beroep aantekenen via de hierboven beschreven weg.

Tijdsduur en kosten

De kerkelijke rechtbanken streven ernaar om binnen een redelijke termijn - één jaar vanaf de opening van het officiële onderzoek - tot een uitspraak te komen. Uit de praktijk blijkt soms dat het onderzoek langere tijd vraagt, i.v.m. het moeilijk verzamelen van de bewijzen.

De bijdrage voor het officiële onderzoek voor de nietigverklaring van een huwelijk bedraagt 200 euro en is voor rekening van de aanvragende partij. Hiervan wordt 50 euro betaald zodra de informatieve fase afgerond is. Het resterende bedrag wordt betaald als de definitieve uitspraak bekend is. Men kan dit laatste bedrag in termijnen betalen of ook reductie vragen. Het bedrag kan in sommige uitzonderlijke procedures hoger zijn, maar dat wordt op voorhand meegedeeld.

Deze periode kan belastend zijn, zowel voor de persoon die het initiatief neemt als voor diegene die er, soms ongewild, in betrokken wordt. Een nietigheidsverklaring vergt een grondig onderzoek. Men moet er rekening mee houden dat dit energie en tijd vraagt. Als men vóór of tijdens de procedure vragen heeft, kan men altijd contact opnemen met de kerkelijke rechtbank: soms kan een uitleg iemand verlossen van zorgen of twijfels.

 
U kunt eventueel ook zelf al een formulier met persoonsgegevens invullen en opsturen. Dat kan naar onderstaand adres of emailadres. Hier kunt u ook terecht voor nadere informatie.

Advocaat
Men kan ook hulp krijgen van een kerkelijk advocaat, die kan helpen bij het opstellen van de aanvraag en u gedurende het onderzoek kan adviseren. Zijn hulp is kosteloos. Onderstaande priesters zijn als advocaat verbonden aan de onze rechtbank:

P.L.M. Bronneberg, pastoor
Heisteeg 66, 6171 NL Stein
(046) 4331328

L.J.M. Creemers, pastoor
Kerkplein 2, 6051 DT Maasbracht
(0475) 468250

J.W.J.M. L'Ortye, pastoor
Stationstraat 191, 6361 BH Nuth
(045) 5241208

H.L.H. Notermans, pastoor
Prinses Beatrixstraat 2, 6039 CJ Stramproy
(0495) 561273

Adres:

Secretariaat Kerkelijke Rechtbank voor Huwelijkszaken - Bisdom Roermond

Neerstraat 51-53

6041 KB ROERMOND

E: officialaat@bisdom-roermond.nl 

T: (0475) 317619