Tekst: Matheu Bemelmans | Illustratie: Nationale Raad voor Liturgie

Sinds de Advent 2025 wordt in de eucharistievieringen op zondagen en hoogfeesten in de katholieke kerken in ons land een nieuwe vertaling van de Bijbellezingen gebruikt. Op verzoek van de Nederlandse bisschoppen heeft de Nationale Raad voor Liturgie een nieuwe vertaling van het Lectionarium A gemaakt. Enkele vragen en antwoorden op een rij.

Wat is een lectionarium?

Het woord lectionarium komt van het Latijnse ‘lectio’, dat lezen betekent. Een lectionarium is het boek waarin de lezingen uit de bijbel staan die in een eucharistieviering worden voorgelezen. Degene die voorleest wordt daarom ‘lector’ genoemd.

Waarom moest er een nieuw lectionarium komen?

Het huidige lectionarium dateert uit 1971. Dat was er destijds gekomen, nadat het Tweede Vaticaans Concilie in de jaren zestig van de vorige eeuw de liturgie had aangepast. Er kwam een andere indeling van de lezingen en ze mochten voortaan in de volkstaal worden gelezen. Dat betekende dat alle Bijbelteksten in het Nederlands vertaald moesten worden. De bestaande vertaling is dus al meer dan 50 jaar oud.

Maar de bijbel is toch niet veranderd?

Dat klopt. Maar door de jaren heen worden er altijd nieuwe vertalingen gemaakt. Bovendien wordt er in de liturgie een waardige vertaling gebruikt die zo dicht mogelijk bij de bronteksten blijft. De standaardvertaling van de katholieke bijbel – de Willibrordvertaling – was begin jaren zeventig nog niet helemaal klaar. Met name de vertaling van het Oude Testament was toen nog volop in ontwikkeling, terwijl het lectionarium voor de liturgie er wel snel moest komen. Er zijn toen dus wel wat foutjes ingeslopen.

Wat is dan nu anders?

In het nieuwe lectionarium A zijn tal van correcties aangebracht vanuit de Hebreeuwse en Griekse bronteksten. Vooral in de vertaling van de psalmen. Daarbij is ook rekening gehouden met de Neo-Vulgaat. Dit is de officiële Latijnse Bijbelvertaling die paus Johannes Paulus II in 1979 liet maken en die sindsdien geldt als officiële tekst voor de katholieke liturgie. Volgens de makers van het nieuwe lectionarium is het taalgebruik in de nieuwe uitgave op veel plaatsen verrassend en verfrissend. Sommige gedateerde vertalingen zijn aangepast aan het hedendaags Nederlands taalgebruik, zonder afbreuk te doen aan de Bijbelse benamingen en uitdrukkingswijzen.

Herkennen kerkgangers de verhalen dan nog wel?

Natuurlijk! De nieuwe uitgave sluit aan bij de vertrouwde teksten die ze meer dan een halve eeuw elke zondag gehoord hebben. Maar er is wel kritisch gekeken naar de mogelijkheid om dicht bij de originele Bijbelse brontalen te blijven. Zo is de biddende taal van de psalmen heel toegankelijk door de zorgvuldige woordkeuze, die tegelijk trouw blijft aan de Hebreeuwse grondtekst. Meer dan voorheen is geprobeerd om Bijbelse woorden en uitdrukkingen die op verschillende plaatsen voorkomen op dezelfde manier te vertalen. Daardoor wordt de onderlinge samenhang van een aantal Bijbelteksten duidelijker.

Er is sprake van een Lectionarium A. Wat betekent dat?

De lezingen uit de bijbel voor de zondag, de hoogfeesten en andere feesten die op zondag gevierd kunnen worden, zijn verdeeld in drie leesroosters: A, B en C. Elk jaar op de eerste zondag van de Advent begint er een nieuw kerkelijk jaar en vanaf die zondag wordt er ook uit een nieuw lectionarium voorgelezen. Het afgelopen jaar was het C-jaar. Dat betekent dat met de Advent 2025 weer een A-jaar is begonnen. Daarom beginnen we dit jaar ook met de nieuwe vertaling. De komende jaren volgen de lectionaria B en C.

Wat is het verschil tussen die jaren?

In het jaar A worden er op de zondagen vooral teksten uit het evangelie volgens Matteüs voorgelezen. In het B-jaar is dat uit het evangelie van Marcus en in het C-jaar het evangelie volgens Lucas. Verspreid door het jaar wordt er soms ook uit het Johannesevangelie gelezen. Voor de eucharistievieringen op de weekdagen is het leesrooster verdeeld in twee delen: voor de even en de oneven jaren.

Zijn er nog meer dingen veranderd in dit nieuwe Lectionarium A?

Ja, het is voor de eerste keer in een Nederlands liturgisch lezingenboek dat ook de vertaalde inleiding van de Latijnse editie gepubliceerd is. Hierin worden de betekenis, de achtergrond en de principes van de orde van de lezingen toegelicht. Deze inleiding is een handige introductie om de liturgische lezing van het Woord van God in de katholieke eredienst beter te begrijpen.

Zijn parochies verplicht om het nieuwe lectionarium te gebruiken?

Sinds de eerste zondag van de Advent 2025 mag het nieuwe lectionarium gebruikt worden en vanaf de eerste zondag van de Veertigdagentijd (21/22 februari 2026) is het inderdaad voorgeschreven om de nieuwe teksten te gebruiken. Naast het grote en wat chiquere uitgegeven boek dat in de kerk gebruikt kan worden, is er ook een kleinere eenvoudige uitgave verschenen. Deze zogeheten ‘volksuitgave’ kan handig zijn voor lectoren of andere gelovigen om zich voor te bereiden op de lezingen en psalmteksten van de betreffende zondag.

De verschillende uitgaven van het Lectionarium A zijn te koop bij de Nationale Raad voor Liturgie: www.rkliturgie.nl