Tekst: Matheu Bemelmans | Foto’s: Bisdom Roermond en Henk Kroese

Iedereen die wel eens op vakantie is geweest, herkent het: in het buitenland kun je elke kerk binnenlopen en in Nederland zijn kerken bijna altijd op slot. In het bij toeristen populaire Heuvelland heeft een aantal parochies daar iets op gevonden: een website met een video over hun kerk. Wie voor de dichte deur staat, kan via een QR-code op z’n telefoon toch het interieur bekijken. Én iets leren over de betekenis van het kerkgebouw.

Oasenvanhoop.nl zo heet de website waarop inmiddels twaalf kerken gepresenteerd worden. Dit voorjaar volgen er nog een paar. “In totaal zijn we nu met 23 kerken aan de slag,” vertelt videograaf Henk Kroese uit Eys. “Het idee is een aantal jaren geleden ontstaan, toen de Petruskerk in Gulpen honderd jaar bestond,” vertelt hij. “Eerst werd aan een jubileumboek gedacht en daarna kwam iemand met het idee voor een video, waarin de kerk wordt voorgesteld.”

Kroese werd gevraagd om die film te maken. De parochie was enthousiast over het resultaat en besloot de video online te zetten en aan de kerkdeur een bordje met een QR-code te bevestigen, waardoor passanten de video ook kunnen bekijken als de kerk gesloten is. “Achter die QR-code zit een korte video van twee minuten. Wie vervolgens doorklikt naar de website kan de volledige film van een kwartier bekijken.”

Videograaf Henk Kroese en kapelaan Eugène Dassen demonstreren de QR-code, waarmee de films te bekijken zijn.

Religieuze betekenis

Het idee is niet helemaal nieuw en wordt elders ook al toegepast. “Maar dan gaat het vaak alleen om cultuurhistorische informatie,” zegt kapelaan Eugène Dassen, die vanuit het dekenaat Gulpen bij het project betrokken is. “In onze video’s wordt niet alleen verteld wie de architect van de kerk is of welke kunstenaar een bepaald voorwerp gemaakt heeft, maar we leggen ook uit wat het is en wat de religieuze betekenis ervan is. Zo wordt de kerk digitaal ontsloten en laten we ook zien dat alles in het gebouw een diepere betekenis heeft.”

Vanuit Gulpen is het idee overgewaaid naar de hele regio. Wie op de website oasenvanhoop.nl kijkt, ziet op een landkaart al aardig wat icoontjes van kerken die aan het project meewerken. “De video’s worden altijd gemaakt in nauwe samenwerking met het betreffende kerkbestuur,” legt Kroese uit. “Zij maken een tekst over hun eigen kerk en ik vertaal dat vervolgens in beelden. Meestal beginnen we met een droneshot, waarbij je de kerk vanuit de lucht ziet. In sommige kerken is voldoende ruimte om ook binnen met een drone opnames te maken. Zo kun je een orgel, dat je normaal alleen van beneden ziet, ook een keer close up in beeld krijgen.”

Website oasenvanhoop.nl

Event voor hele dorp

De video’s zijn gemaakt voor mensen die de kerk beter willen leren kennen. “Wij dachten daarbij in eerste instantie aan toeristen die hier op een camping logeren of wandelaars die toevallig voorbijkomen,” vertelt kapelaan Dassen. “Maar tot onze grote verrassing zijn de parochianen zelf het meest enthousiast. Ze vinden het heel leuk om iets uit hun eigen dorp te zien en iets over hun eigen kerk te leren.” Elke keer als er een nieuwe film klaar is, wordt er in de kerk of in een gemeenschapshuis een presentatie gehouden. De belangstelling daarvoor is steevast groot. “Het is vaak een event voor het hele dorp,” zegt Kroese. “Ik weet dat mensen de link doorsturen naar familie of oud dorpsgenoten die inmiddels ergens anders wonen.” De reacties zijn steeds heel positief. Ook op de religieuze informatie die gegeven wordt, zegt Dassen. “We horen bijvoorbeeld van mensen terug dat ze zich jarenlang afgevraagd hebben waarom die stierenkop in de kerk hangt en nu pas begrijpen dat het een symbool van een evangelist is.”

Zo zijn er veel meer reacties van willekeurige bezoekers of eigen parochianen die blij zijn met de uitleg die in de video’s wordt gegeven. Dassen: “Mensen weten vaak niet meer welke verhalen achter afbeeldingen schuilgaan of welke rol sommige heiligen gespeeld hebben. In de video’s proberen we dat uit te leggen.” Kroese merkt op: “Het is meer dan een historische rondleiding. Bij een biechtstoel zeggen we niet alleen wat het is, maar ook waar deze voor dient.”

Henk Kroese aan het werk bij het filmen van religieuze kunstvoorwerpen.

Schoonheid laten zien

Kapelaan Dassen ziet in de video’s ook een duidelijke link met de toekomstvisie van het bisdom ‘Verbonden met elkaar in Christus’, die bisschop Ron van den Hout onlangs heeft gepresenteerd. “Een van de wensen die daarin wordt uitgesproken, is de schoonheid van het geloof te laten zien. Wij doen dat letterlijk door het interieur van de kerken in beeld te brengen en er ook tekst en uitleg bij te geven. Juist in deze tijd van ontkerkelijking is het heel belangrijk om te laten zien dat achter religieuze kunst een heel hoopvolle boodschap schuilgaat. Dat sluit goed aan bij de beeldcultuur waarin we leven.”

Het idee om kerkgebouwen op deze manier digitaal te ontsluiten verspreidt zich langzaam als een olievlek over Zuid-Limburg. Van een groot aantal kerken in het dekenaat Gulpen is al een video gemaakt of op dit moment in productie. Een paar kerken uit de dorpen van het dekenaat Heerlen zijn inmiddels ook aangehaakt en het dekenaat Schinnen heeft te kennen gegeven eveneens belangstelling voor het project te hebben. Dassen en Kroese realiseren zich dat sommige kerken die ze nu filmen op termijn wellicht aan de eredienst worden onttrokken. “Dan kunnen ze dus niet meer bezocht worden, maar dat maakt het des te belangrijker om er nu een mooie video van te maken.

Het is dé gelegenheid om nog eens alles vast te leggen,” aldus Kroese. “Dat wordt een uniek historisch document.” Het is hem sowieso opgevallen hoeveel belangstelling er voor de kerken is. “Elke keer als we ergens aan het filmen zijn, lopen er mensen binnen.”

Processiefilm

Een ander project waaraan videograaf Henk Kroese afgelopen jaar gewerkt heeft, is de documentaire ‘Processie’. Een seizoen lang filmde hij in alle negen dorpen van de parochiefederatie Carlo Acutis (Margraten-Noorbeek en omstreken) alle processies. Het resultaat is een half uur durende video over de ‘bronk’, een fenomeen dat met name in deze regio heel belangrijk is. “De bronk is voor alle dorpen in het Heuvelland de belangrijkste feestdag van het jaar,” zegt kapelaan Eugène Dassen. In de documentaire laten we zien wat een processie is en wie er vóór en achter de schermen allemaal aan meewerken. Maar ook: wat een misdienaar is, wat het Tantum Ergo betekent en wat processiemarsen zijn.” Het commentaar bij de documentaire is ingesproken door acteur Huub Stapel.

Alle video’s van de kerken en de documentaire ‘Processie’ zijn online te bekijken via