Social Media

Aanmelden nieuwsbrief bisdom Roermond

* indicates required
Mailings bisdom Roermond

 

 

Interview: De 'eeuwige vicaris' is nu weer gewoon pastoor

Hij geldt een beetje als de ‘eeuwige vicaris’. Voor zover bekend bekleedde hij die functie langer dan wie ook in de recente geschiedenis van het bisdom Roermond. Zelfs paus Benedictus XVI verwonderde zich erover: “Bent u nog altijd vicaris-generaal?” vroeg hij ooit aan zijn oud-student. Begin deze maand nam Mgr. Dr. Hub Schnackers na bijna 24 jaar afscheid van de dagelijkse leiding van het bisdom, waar hij achtereenvolgens bisschoppelijk vicaris, vicaris-generaal en diocesaan administrator was. Vanaf nu is hij weer gewoon pastoor. 

“Als ze me maar nooit op het bisdom benoemen,” verzuchtte Hub Schnackers lang geleden tegen een collega-priester. Toch kon hij geen nee zeggen, toen bisschop Frans Wiertz hem in 1995 vroeg om de plaats van vicaris Jos Punt in te nemen, nadat deze tot hulpbisschop van Haarlem was benoemd. “Toen Mgr. Wiertz in 1993 bisschop werd, heb ik tegen hem gezegd: ‘Frans, je kunt op me rekenen.’ Zo’n uitspraak heeft consequenties en dat heb ik geweten,” zegt Schnackers, terugkijkend op die begintijd. “Het was een hele opgave. Vooral het werk als vicaris-generaal was niet altijd even leuk, maar ik ben niet ongelukkig geweest. Al heb ik ook wel eens wakker gelegen van bepaalde zaken. Toch heb ik nooit gedacht: ‘Ik stop ermee’. In een functie als deze moet je je verantwoordelijkheid nemen. Een bisschop moet blindelings kunnen vertrouwen op de mensen om hem heen.” 

De eerste klussen die Schnackers als bisschoppelijk vicaris mocht aanpakken, waren niet de makkelijkste. Vanuit het verleden lagen er conflicten op de beleidsterreinen van missie, katholiek onderwijs en de benoeming van pastoraal werkers. Schnackers wist ze alle drie uit de wereld te helpen, waardoor nu bijna niemand meer weet waar die conflicten ook alweer over gingen. “Het is echt niet alleen mijn verdienste geweest,” zegt de oud-vicaris bescheiden. “Zowel bij de schoolbesturen als de Vastenaktie en het bestuur van de Vereniging van Pastoraal Werkenden ontmoette ik mensen met een positieve opstelling. Iedereen werkte constructief mee om die problemen de wereld uit te helpen.”

Het gevolg was dat het misschien wat al te rigide diocesane onderwijsreglement van tafel ging en ook dat het tot een samenwerking kwam tussen de Roermondse en de landelijke Vastenaktie, zonder het eigen Missiebureau op te geven en dat er uiteindelijk ook een eigen opleiding voor pastoraal werkers kwam. “De gesprekken waren soms best spannend,” geeft Schnackers toe. “Maar er is nooit gescholden en ik ben ook nooit teleurgesteld in het vertrouwen dat ik mensen gegeven heb.” Op de vraag wat zijn ‘truc’ was, antwoordt hij: “Als er ergens grote meningsverschillen bestaan, moet je een klimaat scheppen waarin alles bespreekbaar is. En je moet niet bang zijn om de mensen aan de overkant van de tafel ook een punt te laten maken. Dan gunnen ze jou ook wat. Zo kun je samen tot overeenstemming komen.” 

Postvakje
Die diplomatieke ervaring kwam Schnackers van pas toen hij in 1999 tot vicaris-generaal werd benoemd. Vanaf dat moment was hij als rechterhand van bisschop Wiertz met name verantwoordelijk voor de herstructurering van parochies en het benoemingenbeleid. Twee ingewikkelde beleidsterreinen, waarop je het nooit iedereen naar de zin kunt maken, zo heeft Schnackers meermaals ervaren. “De bisschop wordt uitgenodigd als het feest is, alle problemen belanden in het postvakje van de vicaris-generaal,” zegt hij lachend. “Voor die verdeling hebben we ook bewust gekozen. De bisschop moet zich niet teveel met conflicten bezighouden, want dan wordt hij er onderdeel van. Als eindverantwoordelijke moet hij juist boven de partijen blijven staan.” 

Dus was het Schnackers’ taak om voortdurend met priesters en kerkbesturen het gesprek aan te gaan over benoeming of ontslag, over samenwerking, over sluiting van kerken of juist het openhouden ervan. Vaak verliepen die gesprekken heel gemoedelijk, maar soms werd de discussie ook op het scherpst van de snede gevoerd. Vervelend vond Schnackers het als mensen persoonlijk werden. “Ik herinner me dat ik eens door een kerkbestuur was uitgenodigd om over een kwestie te praten. Toen ik me voorstelde, zei een van de kerkmeesters: ‘O, dus u bent die leugenaar.’ Probeer dan maar eens vriendelijk te blijven en toch het gesprek aan te gaan. Maar ook daar leer je mee omgaan.”

Plichtsbewust
Schnackers realiseert zich dat hij zelf ook wel eens fel kon reageren. Vooral als hij bij zijn gesprekspartners onwil bespeurde. “Ik ben veel edelmoedige priesters tegengekomen, die op een mooie plek werkten en toch ‘ja’ zeiden, als ik hen vroeg om naar een moeilijke parochie te gaan. Maar ik ben soms ook diep teleurgesteld in priesters, die met allerlei uitvluchten een nieuwe benoeming afsloegen. Misschien komt het doordat ik zelf heel plichtsbewust ben, dat ik daar niet tegen kan.” 

Volgens de voormalig vicaris-generaal is het benoemingenbeleid in de loop van de jaren wel zeer veranderd. “In het begin waren er ongeveer 350 parochies. Overal zat een pastoor en hier en daar ontstond een vacature. Om één vacature in te vullen, moesten er soms vier, vijf andere mensen doorschuiven. Als er dan één in die hele carrousel niet meewerkte, kon je weer helemaal opnieuw beginnen. Dat was soms wel eens frustrerend. Zeker als het om mensen ging van wie ik dat niet verwacht had.” In de loop der jaren is het priesterbestand uitgedund. Er zijn minder priesters te benoemen, maar bovendien werken ze meer in teamverband. Priesters blijven langer op dezelfde plaats en schuiven soms door van kapelaan naar pastoor. Door deze ontwikkeling is het benoemingenbeleid anders geworden.” 

Gemeenschap
Op de vraag waar hij in die jaren het meeste plezier aan heeft beleefd, antwoordt Schnackers onmiddellijk: “De parochie.” Ondanks zijn drukke werkzaamheden bij het bisdom, is hij namelijk ook altijd pastoor gebleven. Eerst in Kerkrade en de laatste 17 jaar in Vlodrop. “Het was een ideale combinatie. Ik kon ’s avonds de deur van het bisdom achter me dichttrekken en naar huis gaan. Als je in een parochie werkt, hoor je ook echt bij een gemeenschap. Als pastoor moest ik ook al het gewone werk in een parochie blijven doen: kinderen dopen, huisbezoeken afleggen, mensen begraven, lesgeven op school. Dat geeft je het gevoel dat je echt priester bent en niet alleen maar een functionaris.”   

Datzelfde verschil ervoer Schnackers ook heel sterk afgelopen jaar, toen hij als diocesaan administrator tijdelijk de bestuurlijke rol van de bisschop mocht overnemen. “Daar hoorde ook een aantal liturgische en representatieve taken bij, zoals het openen en sluiten van de Heiligdomsvaart, het vertegenwoordigen van het bisdom bij de zaligverklaring van Clara Fey, bij het OLS en bij het internationaal schutterstreffen in Neer of een toespraak die ik mocht houden voor het jubilerende Katholieke Vrouwengilde. Dat zijn de leuke momenten.” 

Zwarte bladzijde
Helaas werd Schnackers als vicaris-generaal ook geconfronteerd met de zwartste bladzijde uit de geschiedenis van de kerk: het seksueel misbruik. “In het verleden waren er over de een of de ander wel eens geruchten geweest, maar zo’n explosie aan meldingen van misbruik door priesters als in 2010 aan het licht kwam, hadden we niet verwacht,” zegt hij. “Alsof er een tsunami over ons heen kwam. Het was verschrikkelijk. Ik had altijd gedacht dat misbruik in de kerk een grote uitzondering zou zijn, maar dat is helaas niet waar gebleken. Tegelijkertijd ben ik blij dat het aan het licht is gekomen. NRC-journalist Joep Dohmen zal het zelf wel niet zo zien, maar hij heeft de kerk een dienst bewezen door dit in de openbaarheid te brengen, zodat de kerk met dit verleden in het reine kan komen, voor zover dit mogelijk is. Het is heel onwerkelijk dat mensen van de kerk een leven leiden dat volledig in tegenspraak is met de boodschap die ze uitdragen.”

Zeker zes jaar lang is Schnackers, samen met de jurist van het bisdom mr. Johnn Rutten, dagelijks met het dossier misbruik bezig geweest, vertelt hij. “We hebben met heel veel slachtoffers en slachtoffergroepen gesproken. In gesprek gaan, was ons uitgangspunt. We zijn ook vaak naar zittingen van de klachtencommissie geweest. En elke dag was er wel een brief met een verzoek om nadere informatie, of een uitspraak waar we iets mee moesten. Ik heb groot respect voor meneer Rutten, die alle dossiers tot in detail bestudeerd heeft. Er stonden soms verschrikkelijke dingen in. Het was voor ons beiden soms echt zwaar.” 

Schnackers herhaalt dat het goed is dat er zoveel aandacht voor het misbruik is geweest. “De slachtoffers is veel onrecht aangedaan. Daarvan is voorheen altijd weggekeken, terwijl er levens geruïneerd zijn. Een kind dat misbruikt wordt, loopt een emotionele dwarslaesie op. Sommige slachtoffers konden het van zich afzetten, maar anderen zijn er levenslang door getekend. Daar moeten wij ons als kerk voortdurend bewust van zijn. Het gaat hier niet om een juridische kwestie die je met een schadevergoeding kunt afdoen, het gaat om een morele verantwoordelijkheid die wij als kerk hebben. Daarom hebben wij geprobeerd om ons als bisdom zo coöperatief mogelijk op te stellen en dat is ook wel gewaardeerd.” 

Vriendschap
In alle jaren als vicaris en vicaris-generaal stond Schnackers in nauw contact met bisschop Wiertz. “We kennen elkaar al heel lang,” zegt hij. “Toen ik begin jaren tachtig pastoor in Heer was, was hij pastoor van de buurparochie De Heeg. Later waren we samen deken in Parkstad, hij in Hoensbroek en daarna Heerlen en ik in Kerkrade. We hadden toen al veel contact samen. Dat kwam van pas toen ik vicaris werd. We wisten wat we aan elkaar hadden. Er was en is zeker ook sprake van een vriendschapsband,” aldus Schnackers. Dit wil overigens niet zeggen dat hij en de bisschop het altijd met elkaar eens waren. Op de vraag of er ook wel eens een verschil van mening was, antwoordt Schnackers heel direct: “Ja, absoluut. Maar ik zeg niet waar dat over ging.”

Een onderwerp waar de scheidend vicaris heel graag op ingaat, is zijn relatie met emeritus-paus Benedictus XVI. Schnackers kent hem nog uit zijn studietijd in Regensburg, toen Benedictus daar als Joseph Ratzinger professor was. “Hoewel hij wat verlegen en soms ook afstandelijk was, trokken zijn colleges altijd veel studenten,” herinnert Schnackers zich. “Van hem heb ik vooral een bepaalde manier van theologisch denken geleerd. Hij slaagde er elke keer in om de traditie van de kerk en het denken van deze tijd aan elkaar te toetsen.” 

Net als alle andere studenten die bij Ratzinger promoveerden, maakt Schnackers deel uit van zijn zogeheten ‘Schülerkreis´ (studentenkring). Ook toen Ratzinger al paus was, kwamen de studenten een keer per jaar bij elkaar om met hun oud-professor over een bepaald theologisch thema na te denken. “Het verbaasde mij iedere keer hoe hij open stond voor andere meningen en er steeds weer in slaagde om die tot hun recht te laten komen, waarbij hij voortdurend wees op het belang van het christendom voor de samenleving. Hij is een van de intelligentste mensen die ik ooit ben tegengekomen,” aldus Schnackers, die er ook trots op is dat Ratzinger tijdens een bezoek aan Rolduc, 40 jaar geleden, ook even bij zijn ouders in Bocholtz op bezoek ging. 

Columns
Het laatste jaar sloot Mgr. Schnackers zijn ‘loopbaan’ bij het bisdom af als diocesaan administrator. Dat is degene die het bisdom bestuurt in de periode waarin er geen bisschop is. “Ik had eerlijk gezegd niet verwacht dat het kapittel mij zou kiezen,” zegt hij. “Pas tijdens de vergadering werd me duidelijk dat die bal mijn kant op ging rollen.” Naast de eerdergenoemde representatieve taken, viel administrator Schnackers in dat jaar ook op door zijn columns, waarin hij soms stevige standpunten innam. “Dat was voor veel mensen blijkbaar iets nieuws, maar ik schrijf al jaren zo in het parochieblad. Ook deze columns voor het bisdom heb ik met plezier geschreven. Blijkbaar spreekt mijn stijl mensen aan, want ik heb er ontzettend veel lovende reacties op gehad.” 

Hoewel hij afscheid genomen heeft van het bisdom, blijft Schnackers nog wel actief. Zo blijft hij voorlopig gewoon pastoor van Vlodrop en lid van het kathedraal kapittel. “En ik ga wat meer colleges geven op de priesteropleiding en het theologisch instituut Rolduc. Dat verplicht mij ook mijn vakgebied bij te houden.” En wat veel mensen niet weten: Schnackers heeft nu meer tijd voor zijn grote hobby: fietsen. Afgelopen zomervakantie fietste hij samen met een bevriend echtpaar vanuit Vlodrop naar Lourdes in Zuid-Frankrijk. “Komende zomer willen we van Lourdes naar Santiago fietsen.” 

Vernieuwen
Onderweg heef hij dan tijd om na te denken. Over de toekomst van de kerk bijvoorbeeld, die hem zeer aan het hart gaat. “De kerk moet zich van binnenuit vernieuwen. De oude volkskerk is gereduceerd tot een diasporakerk. Maar langzaam merkt de samenleving ook dat ze zonder kerk iets mist. De enorme belangstelling voor de wijding van Mgr. Smeets geeft aan dat er een nieuwe gevoeligheid ontstaat voor de maatschappelijke betekenis van de kerk. Dat biedt nieuwe kansen.”