Pinksteren: feest van de Heilige Geest

Vijftig dagen na Pasen viert de Kerk Pinksteren, waarmee de paastijd wordt afgerond. Met Pinksteren, dit jaar op zondag 15 mei, viert de Kerk haar eigen 'geboortefeest', omdat op die dag de apostelen de Heilige Geest ontvingen en voor het eerst predikend naar buiten traden.
 


Afbeelding: Nederdaling H. Geest over de apostelen
(Sjef Hutschemaekers, 2006, H. Lambertuskerk, Oirsbeek)


De naam 'Pinksteren' komt van het Griekse 'pentèkostè, dat 'vijftigste' betekent. Het is de laatste dag van de vijftigdaagse Paastijd, die aanvangt op Paaszondag. De Kerk viert met Pinksteren de voltooiing van Pasen door de uitstorting van de Heilige Geest over de apostelen. De Heilige Geest is God zelf in Zijn werkzame kracht en kan ook worden gezien als de goddelijke liefdesband tussen God de Vader en Jezus Christus, zijn eniggeboren Zoon. Het Nieuwe Testament verhaalt hoe Jezus door de Heilige Geest gedreven wordt.

Volgens het evangelie van Johannes belooft Jezus zijn apostelen op de avond vóór zijn lijden en dood dat Hij hen de Geest zal zenden. De Geest zal hen voor altijd met Vader en Zoon verbinden, en hen helpen getuigenis af te leggen over de verrezen Jezus. Volgens de Handelingen der Apostelen daalde de Geest uiteindelijk inderdaad op de apostelen neer. De evangelist Lucas beschrijft hoe:  "Toen de dag van Pinksteren aanbrak, waren zij allen op één plaats bijeen. Plotseling kwam er uit de hemel een geraas alsof er een hevige wind opstak, en het vulde heel het huis waar zij waren. Er verschenen hun vurige tongen, die zich verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten. Zij raakten allen vol van heilige Geest en begonnen te spreken in vreemde talen, zoals de Geest hun ingaf" (Handelingen 2, 1-4).

Bijbelgeleerden houden zich nog steeds bezig met de vraag of het taalwonder van Pinksteren een kwestie is van het 'spreken in tongen' (een bovennatuurlijk verschijnsel dat voorkomt bij mensen die vervuld zijn van de Heilige Geest en dan in extatische toestand een onbegrijpelijke taal spreken) of het charisma om talen te spreken die de spreker eigenlijk onbekend zijn. De theologische betekenis van het taalwonder heeft in ieder geval te maken met het universele karakter van de Heilige Geest. De Geest, zo wordt met Pinksteren duidelijk, laat zich verstaan aan eenieder die er oor voor heeft. Gods liefde openbaart zich voortaan niet langer aan één volk maar aan alle volken, rassen en talen. De apostelen zijn de vertolkers van de taal van goddelijke liefde en zijn daardoor toegerust om het Evangelie in heel de wereld te verkondigen.

In het Nieuwe Testament wordt nog een andere wijze beschreven waarop de apostelen de Geest ontvangen. Tijd van handeling is de avond van de dag der Verrijzenis. Het Evangelie van Johannes beschrijft dat Jezus die avond zijn apostelen uitzendt met de woorden:`Zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend Ik jullie.' Johannes vervolgt: Na deze woorden ademde Hij over hen. `Ontvang de heilige Geest', zei Hij. 'Als jullie iemand zijn zonden vergeven, dan zijn ze ook vergeven; als jullie ze niet vergeven, dan blijven ze behouden.'" (Johannes 20, 19-23) De Heilige Geest wordt hier dus gelijk gesteld met de adem van Christus. Aan deze 'beademing' is bovendien een volmacht verbonden: de apostelen mogen in naam van Christus zonden vergeven. De aangehaalde tekst van Johannes wordt op Pinksterzondag tijdens katholieke eucharistievieringen voorgelezen.

Geboorte van de Kerk
De katholieke traditie ziet in de Pinkstergebeurtenis de geboorte van de Kerk. Door de kracht van de Geest presenteert de Kerk zich voor het eerst aan de wereld, te beginnen in Jeruzalem. Zo neemt bijvoorbeeld Petrus onbevreesd het woord en legt uit dat Jezus de Messias is. Hij roept na zijn toespraak de toehoorders op zich te bekeren, met resultaat: 'Die zijn woord aannamen lieten zich dopen, zodat op die dag ongeveer drieduizend mensen zich aansloten' (Handelingen 2, 41).

Hoewel Pinksteren een van de oudste feesten van de christelijke kerk is (het wordt sinds de derde eeuw officieel gevierd) en na Pasen en Kerstmis als belangrijkste christelijke feest geldt, heeft het nooit dezelfde populariteit gekregen als deze. Mogelijk dat dit gelegen is in het feit dat met Pinksteren niets tastbaars gevierd wordt. De Heilige Geest is niet te zien of aan te raken. Toch ervaren veel mensen zijn aanwezigheid. In de religieuze kunst wordt de Heilige Geest vaak afgebeeld als duif, windvlaag of in de vorm van vurige tongen die de apostelen de kracht gaven voor hun geloof uit te komen.

Pinksteren en het Sacrament van het Vormsel zijn verwant aan elkaar. Bij deze plechtige handeling wordt de kracht van de Heilige Geest over de christen afgeroepen om het christelijk geloof, net als de apostelen na het eerste Pinksterfeest, moedig en standvastig te belijden en te beleven. Dit sacrament wordt toegediend door de bisschop of door een door hem aangewezen 'vormheer'.

Pinkstervieringen
Op Pinksterzondag (15 mei) viert bisschop Frans Wiertz om 10.00 uur in de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht de pontificale H. Mis. Aansluitend is daar de Stadsprocessie vanwege het feest van Sint Servaas, dat op 13 mei in de liturgie van de Kerk gevierd werd. Hulpbisschop Everard de Jong viert Pinksterzondag de pontificale H. Mis in de Sint-Christoffelkathedraal te Roermond om 11.30 uur.

     
     
     
     
     
Susteren-Echt